Πανδημία, βιγκανισμός και ταξικός αγώνας

Μαζί με τους υπόλοιπους που προσπαθούμε να κινητοποιήσουμε εν μέσω πανδημίας, ας σκεφτούμε κι εμείς κάποια πράγματα λίγο παραπάνω. Η Τάξη δεν ορίζεται μόνο από τη σχέση των ανθρώπων με τα μέσα παραγωγής. Ορίζεται και από τις κοινές πολιτισμικές πρακτικές και αξίες που αναπτύσσουν, για την ικανοποίηση των κοινών υλικών και άυλων αναγκών που προκύπτουν από τις κοινές ταξικές εμπειρίες[1]. Η Τάξη είναι ένας πολιτισμός αντίστασης, σε κίνηση. Η ταξική συνείδηση λοιπόν δεν είναι μονοσήμαντη. Η συνείδηση των κοινών συμφερόντων και εχθρών της Τάξης δεν πρέπει να διαπερνά στενοκέφαλα το πεδίο της εργασίας και της υγείας, αλλά να ακολουθεί τους δρόμους και τα μονοπάτια που τα συνδέουν με άλλα πεδία μάχης όπως το περιβάλλον και η διατροφή.

Αν ισχύουν τα παραπάνω, ερχόμαστε αναγκαστικά αντιμέτωποι με το ζήτημα της ευημερίας των πλασμάτων που κατοικούν μαζί μας στη γη. Γιατί η εκμετάλλευσή τους συμβάλλει δραστικά στην περιβαλλοντική καταστροφή και στην υποβάθμιση της υγείας του προλεταριάτου παγκοσμίως. Το ζήτημα βέβαια έχει και ηθικές διαστάσεις απέναντι στα ζώα, επιλέγουμε όμως να μην εστιάσουμε εκεί προς το παρόν.

Κτηνοτροφική βιομηχανία και πανδημία

Τις τελευταίες μέρες πληθαίνουν οι καταγγελίες εις βάρος των αφεντικών της ευρωπαϊκής κτηνοτροφικής βιομηχανίας τόσο σε σχέση με την παραβίαση των μέτρων που αφορούν την υγεία των ζωντανών ζώων (livestock) που μεταφέρονται από χώρα σε χώρα ως εμπορεύσιμα είδη, όσο και σε σχέση με τους κινδύνους μετάδοσης του ιού που αυξάνονται λόγω της συνέχισης του εμπορίου. Εν μέσω πανδημίας, οι μεταφορές κοπαδιών από χώρα σε χώρα αυξάνουν τον κίνδυνο μετάδοσης του ιού που φωλιάζει στον εξοπλισμό, στο τρίχωμα των ζώων και στο σώμα δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων που εμπλέκονται στην εν λόγω αλυσίδα σε κάθε χώρα (κτηνοτρόφοι, έμποροι, φορτηγατζήδες, εργαζόμενοι στις αγορές, κτηνίατροι, τελωνιακοί υπάλληλοι)[2]. Τα σύνορα κλείνουν για τους ανθρώπους αλλά όχι για τα εμπορεύματα, όπως θεωρούνται και τα ζωντανά ζώα, παρόλο που το εμπόριο αποτελεί αποδεδειγμένα βασικό παράγοντα μετάδοσης του ιού.

Πέρα από την αύξηση των κινδύνων διασποράς του ιού σε όλη την Ευρώπη, από το διασυνοριακό εμπόριο ζώων, η ίδια η ύπαρξη της κτηνοτροφικής βιομηχανίας ευθύνεται για την αυξανόμενη επικινδυνότητα των ιών που μεταδίδονται στους ανθρώπους από τα ζώα, σε μια περίοδο μάλιστα όπου τα δημόσια συστήματα υγείας καταρρέουν στον βωμό της κερδοφορίας. Όπως διαβάζουμε σε μια πολύ χρήσιμη συνέντευξη με τον επιδημιολόγο Rob Wallace:

Ο πραγματικός κίνδυνος κάθε νέας επιδημίας είναι η αποτυχία ή, καλύτερα, η σκόπιμη άρνηση να καταλάβουμε ότι ο Covid-19 (και ο κάθε αντίστοιχος ιός) δεν είναι ένα μεμονωμένο συμβάν. Η ολοένα αυξανόμενη εμφάνιση τέτοιων ιών συνδέεται στενά με την παραγωγή τροφίμων και την κερδοφορία των πολυεθνικών του τομέα. Όποιος θέλει να καταλάβει γιατί οι ιοί γίνονται όλο και πιο επικίνδυνοι πρέπει να ερευνήσει το βιομηχανικό αγροτικό μοντέλο και ιδίως την κτηνοτροφία […] Η καπιταλιστικά οργανωμένη αγροτική παραγωγή που αντικαθιστά τα φυσικά οικολογικά συστήματα προσφέρει ακριβώς τα μέσα με τα οποία οι παθογόνοι παράγοντες εξελίσσουν τους πιο λοιμογόνους και μολυσματικούς τους φαινότυπους […] Η ανάπτυξη γενετικών μονοκαλλιεργειών στα οικόσιτα ζώα απομακρύνει όλες τις ανοσολογικές “ζώνες πυροπροστασίας” που θα μπορούσαν να επιβραδύνουν τη μετάδοση των ιών.[3]

Το ζήτημα της καταστροφής των φυσικών οικολογικών συστημάτων που συνδέεται δομικά με την παγκόσμια βιομηχανική παραγωγή, αφορά άμεσα την κτηνοτροφική βιομηχανία, το οικολογικό αποτύπωμα της οποίας είναι ασύλληπτο. Για τις ανάγκες της βιομηχανίας κρεάτων και γαλακτοκομικών, το κεφάλαιο δεσμεύει αστρονομικές ποσότητες πόσιμου νερού, αποψιλώνει τεράστιες δασικές εκτάσεις, καταστρέφει το έδαφος με μονοκαλλιέργειες και φυτοφάρμακα, και σκοτώνει την άγρια ζωή με χημικά απόβλητα που μολύνουν τον υδροφόρο ορίζοντα και τις πηγές τροφής των άγριων ζώων[4]. Επιπλέον, τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται στα ζώα περνάνε στα προϊόντα που καταναλώνουμε, ενώ η ίδια η κατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών όπως το αγελαδινό γάλα συνδέεται με ένα σωρό ασθένειες, γεγονός που δεκαετίες τώρα θαβόταν από τις υποκινούμενες επιστημονικές έρευνες[5]. Τέλος, η καταστροφική λειτουργία της κτηνοτροφικής βιομηχανίας, εντείνει τη βιομηχανοποίηση της καλλιέργειας προϊόντων μη ζωικής προέλευσης (σιτηρά, φρούτα, λαχανικά), την οποία υποτάσσει στις ανάγκες της, υποβαθμίζοντας την ποιότητα και της φυτικής παραγωγής.  

Κάποιοι φωνάζουν χρόνια τώρα για την παρασιτική λειτουργία της σύγχρονης κτηνοτροφίας, αλλά δυστυχώς η πλειοψηφία του κινήματος συνεχίζει να κρατάει τα αυτιά της κλειστά. Ο βιγκανισμός συνεχίζει να αποτελεί αντικείμενο χλευασμού από ανθρώπους που θυσιάζουν την καθημερινότητά τους στον αγώνα αλλά αρνούνται να θυσιάσουν λίγο χρόνο για το ζήτημα. Η συζήτηση θα ήταν διαφορετική αν κυνηγούσαμε άγρια ζώα ή αν ο καθένας άρμεγε μια στο τόσο την κατσίκα του για να φτιάξει ένα γιαουρτάκι. Τα ζώα που σκοτώνουμε και αρμέγουμε όμως δεν είναι ελεύθερα αλλά στοιβαγμένα σε φυλακές γεμάτες σκατά και πύον. Δεν τα σκοτώνουμε για την επιβίωσή μας αλλά για την απόλαυση, όχι μια στο τόσο, αλλά κάθε μέρα, και μάλιστα δεν τα σκοτώνουμε καν εμείς, αλλά παραγγέλνουμε θάνατο σε αλλοτριωμένους εργάτες στα κάτεργα-φυλακές της κτηνοτροφικής βιομηχανίας.

Οι επαναστάτες δεν ασχολούνται με βόδια

Η ταξική εκμετάλλευση δεν θα σταματήσει αν κόψουμε το κρέας και τα γαλακτοκομικά. Ναι, αλλά δεν θα σταματήσει ούτε αν μειώσουμε τις ώρες εργασίας και ανεβάσουμε τους μισθούς. Κι όμως τα διεκδικούμε. Το 8ωρο έχει κατακτηθεί εδώ και έναν περίπου αιώνα και ακόμα παραμένει στα χαρτιά. Κάθε κατάκτηση της Τάξης, βάζει το κεφάλαιο στη διαδικασία να επεξεργάζεται νέα χαρτιά για την επίθεσή του. Αυτό είναι η ταξική πάλη. Αν η ζήτηση για κρέας και γάλα πέσει εντελώς, το κεφάλαιο θα επενδύσει ολοκληρωτικά στη βίγκαν βιομηχανία, με παρόμοια ίσως καταστρεπτικά αποτελέσματα. Το ξέρουμε. Το να απαξιώνουμε όμως το ζήτημα της εναντίωσης στην κτηνοτροφική βιομηχανία επειδή το κεφάλαιο το αφομοιώνει στην κερδοφορία του, είναι σαν να λέμε ότι δεν αξίζει να διεκδικούμε λιγότερες ώρες εργασίας, γιατί το κεφάλαιο θα βρει τρόπο να το αφομοιώσει ως αίτημα και να εξασφαλίσει την υπερεργασία με άλλα κόλπα (πράγμα που κάνει ήδη μέσω της ευέλικτης εργασίας).

Αν αντικαταστήσουμε το γάλα που προέρχεται από άρρωστες και βασανισμένες αγελάδες, με γάλα αμυγδάλου, η βιομηχανία του οποίου σκοτώνει τις μέλισσες της Αμερικής, δεν λύνουμε το πρόβλημα[6]. Πρέπει να επιτεθούμε στην ίδια τη βιομηχανία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όσο το κάνουμε, είναι οκ τρώμε και να πίνουμε ό,τι μαλακία μας διαφημίζει η τηλεόραση. Δεν είναι οκ να καταπίνουμε ένα λευκό υγρό με πύον και αντιβιοτικά επειδή κάποτε μας είπαν ότι «μεγαλώνει γερά παιδιά». Επειδή είμαστε προλετάριοι/ες δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να ασχολούμαστε με τις συνθήκες διαβίωσης των ζώων ή με τα συναισθήματά τους και τον πόνο που τους προκαλούμε. Επειδή τα «γελάδια» δεν μπορούν να διαβάσουν το Κεφάλαιο και να μας βοηθήσουν στην προλεταριακή μας επανάσταση, δεν σημαίνει ότι είναι οκ να τους χώνουμε ένα σωλήνα με σπέρμα, να τα ταράζουμε στα φάρμακα, να τους παίρνουμε τα παιδιά τους για να τα φάμε «γάλακτος» και να χρησιμοποιούμε το γάλα τους για να φάμε φαρμακωμένα δημητριακά πριν πάμε στη δουλειά[7].

Η διατροφή σήμερα είναι ένα σχιζοφρενικό σύστημα με επίκεντρο τη γεύση, μπροστά στην οποία υποκλινόμαστε δουλικά τόσο εμείς όσο και οι αστοί. Και αυτό είναι πρόβλημα. Αν η Τάξη είναι ένας πολιτισμός αντίστασης, σε κίνηση, πρέπει να διαπαιδαγωγείται σε όλα τα πεδία του πολέμου που δέχεται από τον αντίπαλο πολιτισμό του καπιταλισμού. Αν το τιμημένο προλεταριάτο και οι επαναστάτες/ριες του δεν συγκινούνται από τα ουρλιαχτά των ζώων στα κολαστήρια του κεφαλαίου, τότε τουλάχιστον ας ενδιαφερθούν για την υγεία τους και την υγεία των δικών τους ανθρώπων. Και κυρίως, ας ενδιαφερθούν για την υγεία των κολασμένων, η οποία υποβαθμίζεται από την βιομηχανία της κτηνοτροφίας που καταστρέφει τις διατροφικές πηγές της φτωχολογιάς σε όλο τον πλανήτη[8].

Ολική αντεπίθεση σε όλα τα πεδία μάχης της Τάξης

Η κρίση που προκαλεί η πανδημία συνιστά μια ρήξη που δημιουργεί νέες προοπτικές για την αφύπνιση της ταξικής συνείδησης. Ο ταξικός εχθρός όμως επιτίθεται σε διαφορετικά πεδία, σε καθένα από τα οποία αναπτύσσει μια διαφορετική πολιτισμική γλώσσα ώστε να τα κρατάει διαχωρισμένα. Έτσι, παρουσιάζει τα προϊόντα κάποιων πεδίων (βλ. κατανάλωση) ως αντίδοτα στις δυσχέρειες άλλων πεδίων (βλ. εργασία), τα αποσυνδέει και δημιουργεί απολίτικα lifestyle. Για να τον πολεμήσουμε λοιπόν αποτελεσματικά πρέπει να αναδείξουμε την σύνδεση των διασταυρούμενων πεδίων της εκμετάλλευσης και να δομήσουμε μια ολιστική κριτική απέναντι στον πολιτισμό του καπιταλισμού. Να τον πολεμήσουμε δηλαδή παντού· σε όλα τα πεδία στα οποία προσπαθεί να θολώσει το τοπίο, ώστε η Τάξη να μην φτάνει στη συνείδηση των κοινών της συμφερόντων. Όσο κοινό είναι το συμφέρον μας απέναντι στα αφεντικά, άλλο τόσο κοινό είναι στην άρνηση της κατανάλωσης περιττών βιομηχανικών διατροφικών προϊόντων.

Η διατροφή είναι ο τελευταίος κρίκος του κύκλου της εκμετάλλευσης που ξεκινάει από την ανθρώπινη εργασία. Αν η δημόσια υγεία είναι κομμάτι του ταξικού αγώνα (ως δικαίωμα στην ίαση), τότε είναι και η διατροφή (ως δικαίωμα στην πρόληψη). Τα «υποκείμενα νοσήματα» που αυξάνουν τη θνησιμότητα του ιού, δεν προκαλούνται μόνο από το τσιγάρο και το άγχος αλλά και από τα βρώσιμα σκατά της ζωικής παραγωγής. Αν η παρούσα κρίση είναι μια ευκαιρία να κοινωνικοποιήσουμε μια κριτική ενάντια στον καπιταλισμό γενικά, συμπεριλαμβανομένου και του πεδίου της υγείας, τότε οφείλουμε να επιτεθούμε κατά μέτωπο στην κτηνοτροφική βιομηχανία.

Η πανδημία έχει προκαλέσει σοβαρές ζημιές στην παγκόσμια βιομηχανία τροφίμων. Στην Ευρώπη, τα αφεντικά της καλούν τα κράτη της ΕΕ να κρατήσουν τα σύνορά τους ανοιχτά εν μέσω πανδημίας, ώστε τα βιομηχανικά τρόφιμα και οι μετανάστες εργάτες του τομέα να μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα, για να μην χάσουν τα κέρδη τους[9]. Κέρδη που εξασφαλίζουν εις βάρος των αγρεργατών, της δημόσιας υγείας και της παραγωγικής αυτάρκειας των τοπικών κοινωνιών. Επιπλέον, η πανδημία έχει σοβαρές επιπτώσεις και στη βιομηχανία του πετρελαίου που δεκαετίες τώρα καταστρέφει το περιβάλλον και τις ζωές μας[10]. Αν η κρίση της βιομηχανίας των εξορύξεων, αποτελεί μια ευκαιρία να διεκδικήσουμε ένα άλλο ενεργειακό μοντέλο (μακριά από καπιταλιστικά «new green deal»), τότε η κρίση της βιομηχανίας τροφίμων, αποτελεί μια ευκαιρία να ξανασκεφτούμε τις διατροφικές μας ανάγκες.

Η αντίσταση στην κτηνοτροφική βιομηχανία είναι ένας ταξικός αγώνας και ο βιγκανισμός αποτελεί σήμερα ένα σημαντικό όπλο του. Ας του δώσουμε λοιπόν μια θέση στις συζητήσεις και στα αναγνώσματά μας. Δεν καλούμε σε μαζική στράτευση στον αντισπισισμό. Μια τέτοια συζήτηση απαιτεί άλλου είδους επιχειρηματολογία και τεκμηρίωση που δεν μπορεί να γίνει εδώ. Σε πρώτη φάση, καλούμε απλά τους/τις συντρόφους/ισσές μας να σταματήσουν να υποτιμούν τα ζητήματα της διατροφής και της ευημερίας των ζώων, ως «μετα-υλιστικά» ζητήματα στο περιθώριο του αγώνα για την κοινωνική απελευθέρωση. Ιδιαίτερα στην παρούσα συγκυρία που όπως όλα δείχνουν, ο ιός συνδέεται άμεσα με την εκμετάλλευση των ζώων και την αύξηση της εμπορευματικής διαθεσιμότητας του κρέατος σε παγκόσμιο επίπεδο[11]. Όσο χλευάζουμε την εκμετάλλευση των ζώων και τις επιπτώσεις της στην ανθρώπινη υγεία, αφήνουμε ένα κομμάτι του αγώνα να εκφυλίζεται ως υγειινιστικό lifestyle. Αυτό επιδιώκει και το κεφάλαιο.


[1] https://classreverb.home.blog/class-reverb/.

[2] https://www.eyesonanimals.com/de/corona-crisis-and-calves-exports-of-unweaned-calves-from-ireland-to-the-netherlands/.

[3] https://www.alerta.gr/%ce%b1%cf%80%cf%8c-%cf%80%ce%bf%cf%8d-%ce%ae%cf%81%ce%b8%ce%b5-%ce%bf-%ce%ba%ce%bf%cf%81%ce%bf%ce%bd%ce%bf%cf%8a%cf%8c%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%cf%80%ce%bf%cf%8d-%ce%b8%ce%b1-%ce%bc%ce%b1%cf%82/.

[4] https://sentientmedia.org/the-dairy-industry-environment/.

[5] https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/dec/12/studies-health-nutrition-sugar-coca-cola-marion-nestle & https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4938679/.

[6] https://www.theguardian.com/environment/2020/jan/07/honeybees-deaths-almonds-hives-aoe.

[7] https://foodbabe.com/cereal/ & https://www.theguardian.com/environment/2018/aug/16/weedkiller-cereal-monsanto-roundup-childrens-food.

[8] https://www.grain.org/es/entries/4259-the-great-milk-robbery-how-corporations-are-stealing-livelihoods-and-a-vital-source-of-nutrition-from-the-poor.

[9] https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/news/covid-19-agri-food-sector-calls-on-eu-to-avert-agricultural-disruption/.

[10] https://www.theguardian.com/environment/2020/apr/01/the-fossil-fuel-industry-is-broken-will-a-cleaner-climate-be-the-result?fbclid=IwAR3QzmZufJJSMqer3g96cacif_AZ3UfVYKLmm0sjUoQp8kq5OlOi6boWmdI.

[11] https://thebulletin.org/2020/02/think-chinas-wet-markets-for-wildlife-spread-diseases-industrial-meat-production-is-worse/.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s